Поврзи се со нас

Вести Гостивар

Како македонскиот опиум владееше со светот и зошто престанало производството?

Објавено

на

    За тоа колкава заработка и носел на Македонија, можеби најдобро зборува она што денес се наоѓа на македонскиот национален грб.

    Владан Јовановиќ, „Македонски опиум: за финансиските и политичките размери на феноменот (1918-1941)“, Годишњак за социјална историја, XVI/3, Белград 2009, страна 69-79.

    Во индустријата на лекови која била темелена на опијати, и која растеше во текот на дваесеттиот век, едно од клучните места имал и македонскиот опиум и тоа не само на легалниот туку и на црниот пазар – велат новите истражувања на историографите.

    Македонскиот медицински опиум, кој поради високиот квалитет се продавал на светскиот пазар, најпрво го откупувале водечките европски фармацевтски компании, за после 1928 година цело југословенско производство да го превземат американските фабрики.

    Во објавената статија, историографот од Институтот за понова историја во Србија, Владан Јовановиќ во неколку фази ги реконструира малку познатите аспекти за извозот на квалитетен македонски сиров опиум за американските фармацевтски компании околу триесеттите години од минатиот век, кога американско – југословеските односи го преминуваат доменот на економска соработка.

    До 1928 година, американските фармацевтски фабрики биле меѓу најпрофитабилните гранки во индустријата, а “во златната ера” (1930–1960) го достигнале првото место, пишува Јовановиќ и напоменува дека помеѓу основачите на фармацевтските фабрики ширум Северна Америка доминирале семејства на германски емигранти.

    Германскиот “бренд хероин”

    Морфинот е официјално издвоен од опиумот и патентиран во бранот на германскиот научен ентузијазам од крајот на осумнаесеттиот век. во хемиската работилница Мерк во Дармштат, а диацетилморфинот стана заштитен знак на Баер, кој под својот бренд „хероин” некое време го продаваше како лек за кашлица и туберкулоза, потсетува авторот.

    Побарувачката за наркотици во тоа време била исклучително висока. Според шефот на Сојузната канцеларија за наркотици Хари Ј Анслингер, во текот на 1931 година во САД имало околу 140.000 зависници од дрога, а според слободни проценки, имало околу еден милион луѓе зависни од дрога.

    Во Њу Јорк во двесеттите години од минатиот век месечно се произведувало по 8,4 тони хероин. Ситуацијата станала посложена кога во работата со опијатите се вклучила њујоршката мафија – напоменува Јовановиќ.

    Главен снабдувач и дистрибутер на хероин од германските фабрики бил Арнолд Ротстеин, а сицилијанскиот емигрант Чарлс Лаки Лучано бил поврзан со париската организација на Ели Елиопоулос, син на грчки дипломат во Турција, кој од 1927 година шверцувал опиум и хероин во Франција, Америка и на Далечниот Исток.

    Најдобар мак од Повардарието

    Кон крајот на 19 век, кога американскиот конгрес ја донел првата забрана за опиум за да ја заштити белата популација, турските сопственици го засилиле белиот афион во Повардарието.

    Во тој дел од Отоманската империја, благодарение на агробиолошките предности на македонската почва, афионот добро успевал и станал еден од најдобрите во светот. Тој содржел 14-16 отсто морфин, за разлика од, на пример, кинескиот, чија „морфинажа“ изнесувала само 3-5 проценти. Земјоделците брзо биле убедени во исплатливоста од собирањето „кафен катран” од неговите стебленца, вели авторот.

    Во последната деценија на 19 век по долината на Вардар годишно се произведувале околу 70 тони сиров опиум, што подоцна се извезувал преку Солун. До 1928 година се извезувал во Германија (55 отсто), Швајцарија (25 отсто) и Франција (10 отсто), а само во 1928 година биле извезени 145 тони македонски опиум.

    42 тони опиум годишно

    Од 1929 до 1934 година речиси целото годишно производство го откупувале американски фабрики, по што следува период на меѓусебни опструкции и ривалство во бизнисот, меѓу турско – југословенското Централно биро на пазарот во Америка. Фазата завршила кога нивото на незаконска обработка и шверц на дрога во Југославија ги загрозило односите со САД пред почетокот на Втората светска војна.

    Според официјалните податоци на Министерството за земјоделство, од југословенската монархија од 1927 до 1939 година биле извезени вкупно 668 тони сиров опиум во вредност од 386 милиони динари. На годишно ниво, ова изнесувало во просек 42 тони опиум вреден 29 милиони динари, што одговарало на просечните буџетски приходи на целата Вардарска бановина.

    Со оглед на фактот дека во кралството Југославија годишно биле шверцувани 8-10 тони опиум, може да се заклучи дека речиси една четвртина од легалното производство всушност била пуштена во нелегална трговија – истакнува Јовановиќ.

    Ако на тоа се додаде шверцот на готовите деривати на опиум (морфин, хероин и кодеин) во САД и поврзаноста на белградските и скопските криминални организации со водечките европски мрежи за транспорт на дрога преку Атлантикот, тогаш зголемениот интерес на американската дипломатија за ситуацијата во Југославија од крајот на 1937 година станува разбирлив.

    Директните притисоци од американската амбасада во Париз, при кои дејствувал сервис за следење на трговијата со наркотици, влијаеле врз југословенските власти да го заострат законодавството и со тоа барем на момент да ја запрат агресивната криминализација на некогаш ветувачкиот земјоделски сектор.

    За време на Втората светска војна британските, иранските, индиските и мексиканските пристаништа станале нови извори на нелегален прилив на суров опиум во Америка, на местото на дотогашните активни југословенски, италијански и кинески пристаништа, кои во текот на војната биле целосно отсечени, заклучува Јовановиќ.

     И денес ни е на грбот

    Колкава улога имала Македонија можеби најдобро се илустрира на нашиот национален грб, додека другите федерални републики на нивниот грб ставиле жито или некое друго растение кое е значајно за нивното поднебје.

    Во соработка со: Enauka.mk

    Остави коментар

    Leave a Reply

    Advertisement
    Advertisement
    Advertisement
    Advertisement
    Advertisement

    Огласи за вработување:

    Advertisement
    Advertisement
    Македонијапред 1 час

    Влез во Бугарија од четврток со задолжителен негативен ПЦР

    Вестипред 2 часа

    Православен празник Водокрст (Водопост)

    Македонијапред 12 часа

    Официјално: Второто полугодие ќе почне од 1 февруари

    Македонијапред 13 часа

    Да се одложи почетокот на второ полугодие-предлог на Кризниот штаб

    Македонијапред 15 часа

    Состанок на Главниот кризен штаб за почетокот на второто полугодие

    Гостиварпред 18 часа

    Гостивар со 6 нови + на корона и пријавен смртен случај

    Македонијапред 19 часа

    Ковачевски со новата Влада на прием кај Пендаровски

    Гостиварпред 20 часа

    Акција во Гостивар и Тетово: До 400 евра казни за пијани возачи

    Гостиварпред 21 час

    Општина Гостивар објави оглас за финансирање на проекти

    Македонијапред 22 часа

    Ново поскапување на горивата

    Македонијапред 23 часа

    Четврта сезона на проектот „Ги запознаваме ретките болести“

    Гостиварпред 1 ден

    Во Бигорски почнува Богојавленското празнување, крстот на Водици ќе се положи во Радика

    Македонијапред 1 ден

    Избрана новата Влада

    Македонијапред 6 дена

    Дали ќе се продолжи зимскиот распуст и по кој модел ќе почне второ полугодие?

    Македонијапред 1 недела

    Горивата од полноќ со поскапени цени

    Македонијапред 1 недела

    Силен земјотрес во Грција почувствуван во Македонија

    Гостиварпред 2 недели

    Бадникова поворка 2022, Гостивар ја продолжи традицијата за Бадник

    Што, како, каде?!пред 2 недели

    Кафе бар BABY BLUE во Гостивар блеснува во нов сјај – отворање утре!

    Вестипред 5 дена

    Вечерва е Православна Нова година (Стара Нова), утре се празнува Василица

    Гостиварпред 1 недела

    Да нема дупло плаќање на гробиштата во Гостивар, предлог на советникот Адеми

    Гостиварпред 2 недели

    ФОТО ВЕСТ: Гостивар, Бадник 2022 година

    Што, како, каде?!пред 1 недела

    Нова неделна акција на Монтенегро Маркети

    Македонијапред 7 дена

    Објавен огласот за помош за сметките за струја на лицата со ниски примања

    Гостиварпред 2 недели

    Физичка пресметка на ски-терените на Бистра, две лица потешко повредени

    Гостиварпред 2 недели

    „Метафора на слободата“ на Реџепи – инспирација Кејот во Гостивар да стане уметничко катче

    Гостиварпред 1 недела

    Инспекции за сертификати и протоколи низ локали во Гостивар и Тетово

    Гостиварпред 2 недели

    Бадникова поворка 2022, Гостивар ја продолжи традицијата за Бадник

    Македонијапред 1 месец

    Убавините на пештерата Шаркова Дупка во Маврово (Фото)

    Локални избори 2021пред 3 месеци

    Униите на жени на ВМРО-ДПМНЕ и АА во Гостивар заедно на марш „Напред розово!“

    Спортпред 5 месеци

    КК Гостивар започна со подготовките за новата сезона

    Спортпред 7 месеци

    ФОТО ВЕСТ: Македонија тргна за Букурешт на EURO 2020

    Гостиварпред 8 месеци

    Етно вешта жена во гостиварско Зубовце – старински специјалитети, чист воздух и дружење

    Гостиварпред 8 месеци

    Повторно протест во Гостивар: Хартиените учебници да останат основно средство за учење!

    Гостиварпред 8 месеци

    Протест во Гостивар: „Нема да дозволиме експерименти врз нашите деца“

    Гостиварпред 9 месеци

    Паркот во Гостивар ќе добие нов лик и социјално инклузивен дел (фото)

    Гостиварпред 11 месеци

    На поларно време и снег Гостивар маршираше во чест на жртвите во автобуската несреќа

    Гостиварпред 12 месеци

    Како се прославуваше Водици во Гостивар од 2016 до 2020 година (галерија)

    Спортпред 1 година

    На Градскиот стадион во Гостивар: ФК Гостивар – ФК Вардар Форино 1:0 (фото)

    Спортпред 1 година

    На Градскиот стадион во Гостивар: Вардар Форино – Вардар Скопје (8:9)

    Advertisement

    Популарно изминативе 100 дена